Zaman Hakkında Gerekli Gereksiz Bilgiler

Aristoteles’den beri filozoflar, zamanın doğasını anlamaya çalışırlar. Sir Isaac Newton’un (1642-1727) çalışmalarından sonra çoğu kişi, zamanın çok parçalı bir şey olduğuna inandı. Diğer bir deyişle, birbirinden ayrı zamanlar vardı. Bu filozoflar için, belli bir zamanda bir olayın olduğunu söylemek, o olayın o zaman parçasını veya birimini doldurduğu anlamına gelirdi.

Gottfried Wilhelm Leibniz (1646-1716), Newtoncu bakış açısına karşı çıktı. Leibniz için, önce, sonra veya birbiriyle eş zamanda olan olaylar vardı. Zaman, sadece bu ilişkileri zihnimizde organize etme şekliydi. Bu ilişkilerde olan şeylerden bağımsız bir şey değildi.

Leibniz’e karşı Alman filozof Immanuel Kant (1724-1804), zamanın ne kendiliğinden var olan bir şey ne de kendiliğinden var olan şeyler arasındaki ilişkilerin bir sıralaması olduğunu savundu. Kant’a göre zaman sadece zihinlerimizin sahip olduğumuz tecrübeleri organize etme şeklidir. Kant için zihnimizin dışında ve bizden bağımsız kendiliğinden var olan şeyler, zamanda değillerdir.

Felsefi incelemenin diğer bir kolu da insanoğlunun zamanı nasıl deneyimlediğidir. Sıradan bir deyişe göre, zaman akar. Ama öyle midir? Her “Şimdi, mevcuttur.” dediğinizde, onu ne zaman söylediğinizin önemi olmadan, doğru bir şey söylersiniz. Diğer bir deyişle, mevcut olan, basitçe, olduğunuz zamandır. Bu yüzden bazı filozoflar, “senin ve benin özel olduğuna” inanırlar; biz, şimdide yaşıyoruzdur. Bu filozoflara göre, zaman akar: Önce bir an geçmiştir, sonra şimdidir ve daha sonra da gelecektir.

Diğer filozoflar, “şimdi”nin “burada” gibi olduğunu düşünürler; “burada” belli bir yeri kastetmez, sadece bunu söylediğinizde olmakta olduğunuz yeri kasteder. Bu filozoflar, “senin ve benim özel olmadığımıza” inanırlar. Zaman akmaz. Uzay gibi birçok parçası vardır. Zamanın, bize göre “şimdi” olan bir parçasında yaşarız, tıpkı fiziki konumumuzun “burada”mız olması gibi

Bazı filozoflar, tüm zamanların – geçmiş, şimdi ve gelecek – eş zamanlı olarak var olduğuna inanırlar. Bu filozoflara göre, - sadece bizim olduğumuz yerde var olmayan – dinozorlar, tarih öncesi insanlar ve dodo kuşları aynı anda vardır.

1 yorum: Yorum Var!

  1. Manyaklık ya bunları düşünebilmek... Kant'a da hayranız azıcık :)))

    YanıtlaSil